Đình làng Mỹ Ả 
Tổng quan
Đình Mỹ Ả thờ Cao Biền - một viên quan đô hộ nhà Đường (Trung Quốc) thế kỷ thứ IX. Cao Biền tự là Thiên Lý, người Bột Hải (Trực Lệ), làm chức Thị Lang rồi được vua Đường phong Chính Nam Tướng quân sang cai trị Giao Châu (864 - 875) vốn là cháu nội của Nam Bình quận vương Cao Sùng Văn, đời đời giữ chức cấm binh. Cao Biền lúc nhỏ có khả năng khác thường: bắn 1 mũi tên làm 2 con chim rơi xuống... Lớn lên, Cao Biền học giỏi, thông thạo thiên văn địa lý, có lòng nhân ái khoan hoà.
Vua Ý Tông cử Cao Biền đi trấn giữ Giao Châu, phá tan quân Nam Chiếu. Cao Biền cho đắp thành Đại La. Cao Biền lưu ở trấn được 7 năm, giảm sưu thuế, yêu dân... nên nhân dân trong nước đều kính trọng, tôn là Cao Vương. Khi mất, ở nước Nam có nhiều nơi lập đền thờ, riêng ở tỉnh Bắc Ninh có hơn 100 nơi thờ Cao Biền. Làng Kim Lan (huyện Gia Lâm cũ ) và làng Mỹ Ả (huyện Thanh Trì cũ) thờ Cao Biền là Thành Hoàng làng.
Đình Mỹ Ả toạ lạc trên một khu đất rộng thoáng mà cao ráo tránh được sự lầy lội về mùa mưa so với các khu vực xung quanh. Phía trước đình là sông Kim Ngưu, đây chính là sự vận dụng phong thuỷ trong tư duy của người Việt vào việc xây dựng các công trình kiến trúc thời xưa. Mở đầu của khu di tích là Nghi môn gồm bốn trụ biểu xây gạch có mặt cắt ngang hình vuông, nằm khiêm tốn dưới chân đê, bên trái phía sau đình. Toà Đại đình được xây dựng quay theo hướng Tây - Nam trên một khu nền cao 1,4m so với xung quanh. Cấu trúc mặt bằng theo kiểu "nội công ngoại quốc" gồm tiền tế, phương đình, hậu cung và hai dãy tả hữu mạc. Tiền tế là một lớp nhà ngang 5 gian 2 dĩ, xây gạch kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Chính giữa bờ nóc trang trí "Lưỡng long chầu nhật". Hai tường hồi phía trước xây vượt ra khoảng 70cm với hai cột trụ biểu có mặt cắt ngang hình vuông, đỉnh trụ trang trí hình bốn chim phượng chụm đuôi vào nhau, bốn đầu của chúng được quay ra bốn hướng tạo thành trái giành. Phía dưới là ô lồng đèn trang trí tứ linh (long, ly, quy, phượng). Thân trụ được bổ khung để ghi câu đối chữ Hán. Phần tiếp giáp giữa hai hồi nhà tiền tế và hai cột trụ được đắp nổi hai bức phù điêu theo quan niệm "Tả thanh long, hữu bạch hổ".
Cấu trúc bộ khung gỗ nhà tiền tế khá vững chắc, với 4 bộ vì giữa kết cấu kiểu "giá chiêng chồng rường con nhị", 2 bộ vì hồi kết cấu kiểu "quá giang bào trơn đóng bén". Kiểu kết cấu ở các bộ vì giữa gồm những con rường dài, ngắn khác nhau kê lên nhau qua những đấu vuông thót đáy, dày, cao. Các rường ngắn dần về phía thượng lương, để con rường cuối cùng đội thượng lương qua một đấu nhỏ được trang trí hình chữ triện. Để tránh sự nặng nề cho bộ vì nóc và cũng để thoả mãn nhu cầu mở rộng lòng công trình, các nghệ nhân đã thay con rường ở sát câu đầu bằng một đôi rường cụt. Kết cấu này vừa mang tính chất chồng rường, vừa mang tính chất giá chiêng. Song chiếc cột trốn của giá chiêng được thay thế bằng con rường cụt để đội đầu rường trên. Toàn bộ hệ thống trên được đỡ bởi một quá giang to, khoẻ chạm khắc văn thực vật được ăn mộng vào đầu hai cột cái. Nếu như liên kết vì nóc tạo được 4 điểm đứng chân cho thượng lương và 3 khoảng hoành thì vì nách tạo điểm đỡ cho 4 hoành, kiểu liên kết vì này mang hình thức cốn chồng rường, chúng gắn với nhau bởi các đấu kê và càng lên cao, càng thu ngắn theo chiều dốc của mái, tạo thành những đường gờ để gác các đường hoành của nhà. Trọng lượng của bộ mái dồn lên 12 cây cột lớn, chu vi mỗi cột tới: 93cm, chiều cao: 3,9m.
Phương đình là một toà nhà vuông hai tầng tám mái, lợp ngói mũi hài, các góc mái làm thành tám đầu đao cong vút tạo cảm giác bay bổng cho ngôi đình. Phần cổ diêm tiếp giáp giữa hai mái được vẽ trang trí các đề tài rồng vờn mây, phượng vũ. Nhà có hai bộ vì kết cấu kiểu ván mê trang trí hổ phù, bốn bức cốn nách được trang trí công phu tạo thành những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu. Ở đây, chủ đề "tứ linh" "tứ quý" được thể hiện tỉ mỷ và giàu sức biểu cảm. Bằng kỹ thuật chạm bong kênh các đề tài, "long mã hà đồ" "tùng - lộc" "mai - điểu" được phủ kín trên bề mặt gỗ đã làm tăng tính nghệ thuật cho kiến trúc ngôi đình. Hai bên tường hồi tả, hữu mở hai cửa sổ hình chữ nhật trang trí chữ "thọ" tạo ánh sáng cho bên trong.
Hậu cung là một lớp nhà ngang 3 gian 2 dĩ chạy song song với tiền tế. Nhà xây kiểu tường hồi bít đóc, tàu mái được gác trực tiếp lên tường theo kiểu "trốn cột" gồm hai bộ vì kết cấu kiểu vì kèo quá giang, bào trơn kẻ soi. Chính giữa hậu cung xây bệ gạch cao bên trên bài trí long ngai, bài vị thờ thành hoàng làng, phía trước là hai pho tượng phỗng tạc trong tư thế quỳ, Hai tay cung kính trước ngực thể hiện sự trân trọng đối với nơi toạ lạc của thần. Phía trước hậu cung còn được bài trí một hệ thống di vật như: Cuốn thư, hương án, giá văn, bát bửu và một số đồ thờ tế với hình thức chạm lộng, chạm bong kênh các đề tài tứ linh, tứ quý mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX. Ngoài ra, chạy dọc hai bên nhà phương đình còn có hai dãy dải vũ, mỗi dãy 3 gian tạo thành kết cấu mặt bằng kiểu "nội công ngoại quốc".
Nhìn một cách tổng thể về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc tại đình Mỹ Ả chúng ta thấy: Trang trí trên kiến trúc vẫn thống nhất lấy hình tượng rồng làm chủ đạo. Các mảng trang trí trên các bộ vì nách tại nhà tiền tế xuất hiện hình tượng rồng được tạo nhiều khúc uốn gấp uyển chuyển, vẩy rắn, móng diều hậu trên nền vân mây. Các đề tài này được thể hiện sống động, nhuần nhuyễn bằng kỹ thuật chạm nổi. Vẫn trên hệ thống vì nách còn thấy xen lẫn hình thú nhỏ "long mã" thể hiện rất linh hoạt. Một chi tiết gây nhiều ấn tượng cho khách tham quan đó là mặt hổ phù lớn tại hai vì chính nhà phương đình được tạo tác đẹp, cầu kỳ, nổi khối, vảy xếp, râu và bờm lan toả, mắt lồi, mũi sư tử, miệng loe rộng ngậm "chữ thọ" điển hình của phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX. Ngoài ra, trên hầu hết các thân rường, đấu kê đều được trang trí vân mây, cách thể hiện thoáng, bay bổng điểm xuyết, tôn thêm giá trị trang trí kiến trúc của đình làng Mỹ Ả.
Toạ độ
ĐÌNH LÀNG MỸ Ả
Đường triều Tiến sĩ Bột Hải quận vương Cao Biền, cai quản Giao Châu, tài kiêm văn võ. Ngài vốn là cháu nội của Nam Bình quận vương Cao Sùng Văn, nối đời dòng dõi trâm anh thế phiệt, kinh qua nhiều chức vị quan trọng trong triều, năm Hàm Thông thứ 6 (864) đời vua Đường Ý Tông được giao nhiệm vụ đánh quân Nam Chiếu xâm chiếm đất An Nam nên sau đó được cai quản toàn cõi Nam Việt, để lại công đức lớn. Khơi thông thủy bộ; xây đồn trại, lập bến cảng; quy hoạch dân cư; đắp thành Đại La là tiền thân của Thăng Long - Hà Nội.
Trong 7 năm trị nhậm, muôn dân được hưởng phúc lợi lấy làm ơn huệ, thân gọi Cao vương, sử sách còn lưu công tích, bia đá còn khắc lời khen, lịch đại đế vương nối đời sắc tặng mỹ tự bao phong. Sau khi thánh hoá 400 làng xã phụng thờ, trong đó có làng Mỹ Ả, xã Nam Phù, Hà Nội, nhất thần nhị sở, đình miếu nối tiếp ngàn năm hương thơm lửa sáng.
Đình làng Mỹ Ả tựa gối sườn đê hữu Hồng, cảnh đẹp phong quang là nơi dân xã cậy trông thánh đức. Trong di tích còn lưu thần phả sắc phong cùng đồ tế tự trang nghiêm. Thật là có công thì ghi, có ơn thì thờ chẳng phân Nam - Bắc, chẳng hèm xuất thân ấy đó là lương tính của người Việt ta, thật là quý lắm.
Bài viết
Bình luận
Lưu ý: chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung các bình luận của bạn đọc
|
|
| Địa chỉ |
|
| Thêm bởi |
admin |
| Vào ngày |
2026-05-24 05:35:23 |
| Các thành viên |
|
|
|
|
(752 m) |
(1.11 km) |
(1.12 km) |
(1.17 km) |
(2.63 km) |
(2.89 km) |
(3.26 km) |
(4.20 km) |
|