TÂY CUNG - ĐỀN HẠ
Tương truyền rằng, khi còn nhỏ ba anh em của thần Sơn Tinh thường từ động Lăng Sương sang núi Tản Viên kiếm củi, nhiều hôm trời tối không kịp về nhà nên phải dựng lều ngủ lại dưới chân núi, bên bờ Đà Giang. Chính nơi này về sau nhân dân dựng đền thờ Tam vị đức thánh Tản tục gọi là đền Hạ hay đền Năm Dân, thường được coi là Tây Cung của Tam Thánh. Phía trên đền Hạ là đền Trung và chính cung đền Thượng Tản Viên, nay thuộc xã Ba Vì, thành phố Hà Nội.
Theo thần tích lưu lại tại đền thì đầu thế kỷ 18 đền đã có quy mô lớn, hiện vẫn còn tấm bia “Tản Viên từ ký” dựng vào năm Tự Đức thứ 1 (1848). Khi này triều đình nhà Nguyễn đã cấp hai nghìn quan tiền để xây dựng đền, làm nơi quốc tế, vọng bái lên chính cung, vì đền Thượng ở mãi trên đỉnh núi việc đi lại tế lễ khó khăn, cho đến hiện nay, từ cửa rừng quốc gia Ba Vì cũng phải đi gần 30km đường nhựa, xuyên rừng mới tới được cổng dưới của đền Thượng.
Hàng năm vào dịp rằm tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng Ba Âm lịch, để tưởng nhớ ngày sinh của Đức Thánh Tản, Tây cung - đền Hạ tổ chức lễ hội cùng với cụm di tích gồm cả đền Trung và đền Thượng. Lễ hội thu hút hàng ngàn người tham dự, trong một không gian Việt cổ linh thiêng, đậm đà bản sắc cộng đồng các dân tộc Dao, Mường, Kinh. Nơi núi Tản, sông Đà ngàn năm dấu tích Tam vị Quốc chúa đại vương, thánh địa linh thiêng cõi Việt Thường, muôn đời cúng tế, vạn đại ngưỡng trông.