Lăng bà chúa

MỘ CỔ LINH ĐƯỜNG

Trên bán đảo Linh Đàm, Hà Nội có ngôi mộ đá hình khối chữ nhật ngay ở mép hồ, hoa văn trên chóp mộ ước chừng niên đại cuối thời Lê Trung Hưng. Hiện nay cổ mộ nằm lọt giữa nghĩa trang của làng Linh Đường, do làng nằm ven hồ nên cũng gọi tên là Linh Đàm. Bản thân cư dân trong làng cũng như các làng lân cận không có dòng họ nào xác nhận được chủ nhân của người trong mộ, mặc dù vùng này có khá nhiều các vị quan lại triều Lê - Trịnh hay các bà cung tần, vương phi trong cung vua phủ chúa.
Mùa đông năm 1989, hai tên trộm đã cài bộc phá để mở cửa mộ, nhưng ngay lập tức bị bắt giữ, cố giáo sư Nguyễn Lân Cường đến khai quật khẩn cấp. Quan tài không chôn dưới đất mà được đặt trong lòng am, bên trong là thi hài của một người phụ nữ, đầy chật đồ khâm liệm. Lần lượt từ trong ra ngoài có 1 tấm chăn đại liệm gồm vỏ chăn gấm và ruột bông trắng tinh, 5 lớp vải đại liệm loại mộc màu trắng ngà, 1 mảnh vải lụa màu vàng che mặt, 2 mũ đội đầu bằng gấm và vải... Tử thi được mặc nhiều lớp váy áo, trong đó có 4 lớp áo gấm đặc biệt như áo gấm trang trí hoa văn đồng tiền, hoa văn kiểu hoa hướng dương. Sau 4 lớp áo này, còn có 3 kiểu áo khác gồm áo may kép, trên ve áo có hai chữ Hán là “Mụ đình”; áo gấm màu vàng có trang trí hình rồng và sóng nước; áo gấm màu vàng óng trang trí hình rồng chầu mặt nguyệt... Ngoài ra, sát thân còn hơn chục lớp áo khác. Tổng cộng có cả thẩy 33 lớp áo cùng 9 lớp váy!
Đồ tuỳ táng chôn theo gồm 1 chiếc quạt giấy 14 nan còn nguyên vẹn, 1 túi đựng trầu gồm 37 miếng trầu còn tươi xanh như vừa mới hái, 34 quả cau hơi héo, một chuỗi tràng hạt đeo cổ gồm 105 hạt, trong đó có 104 hạt táo và 1 hạt ngọc... Các số đo nhân học cho phép đoán định người chết nằm trong mộ là một người đàn bà xinh đẹp, cao khoảng 1,50m, dáng người đẫy đà, khuôn mặt cân đối. Bà mất vào tuổi 62 đến 64 vào nửa cuối thế kỷ 18. Làng Linh Đàm là quê mẹ của chúa Trịnh Sâm, nhưng bà Quốc mẫu hiện có mộ tại Đa Bút, Thanh Hoá; lại là quê của bà Hậu Sài Sơn họ Nguyễn nhưng cũng không có tư liệu xác minh; bên Thịnh Liệt cũng có mấy bà được tiến cung hoặc làm vợ quan lớn cuối thời Lê dù vậy cũng chưa có họ nào xác nhận.
Gần đây lại có tin đồn đây chính là mộ vua Quang Trung, hoặc mộ giả của vua Quang Trung được lập ra cho xứ thần nhà Thanh đến viếng. Trong Hội thảo báo cáo khảo cổ học năm 2023, có người còn đề nghị tái khai quật tẩm mộ để xác minh lại danh tính chủ nhân. Với tấm lòng tưởng nhớ người đời xưa, dân làng Linh Đàm đã lập ban thờ trước am mộ vô danh, quanh năm hương khói, bắn mái che mưa để tiện việc cúng bái. Rất mong trong tương lai tư liệu về ngôi mộ được tìm thấy cũng như hình ảnh khảo cổ cùng các di vật tùy táng được công khai để mọi người biết và hiểu thêm một góc nhỏ của lịch sử Việt Nam thời Lê - Trịnh.