Lăng Đa Bút

LĂNG ĐA BÚT
Tiên Thiên Quốc Thánh Mẫu Thánh Từ Thái Tôn Thái Phi Nguyễn Thị Ngọc Diễm nguyên là Hoa Dung thứ phi của Nghị Tổ Ân vương Trịnh Doanh, mẹ của Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm và là bà nội của Đoan Nam Vương Trịnh Khải, Điện Đô Vương Trịnh Cán. Thánh Bà sinh năm 1721 quê ở làng Linh Đường huyện Thanh Trì, cha của ngài bà là Quận công Nguyễn Đình Tư. Bấy giờ cụ Quận thấy công tử Trịnh Doanh thông minh, chăm học có chí khí rất nhiều triển vọng kế vị ở phủ chúa Trịnh, nên đã tiến cung con gái mình. Lúc ngài Trịnh Doanh lên ngôi chúa, bà Hoa Dung đã dâng kế sách cải tổ triều đình, khi chúa đi kinh lý nhờ bà trông coi việc triều chính.
Thánh bà Hoa Dung lâm bệnh rồi mất vào ngày 28 tháng 7 năm Giáp Thìn (1784), thọ 65 tuổi. Linh cữu của bà được đưa về an táng tại chân núi Mông Cù (còn có tên là Bút Sơn) ở làng Đa Bút, huyện Vĩnh Lộc, xứ Thanh Hóa. Lăng Hoa Dung được xây bằng đá, dân gian trong vùng gọi là lăng bà Quốc mẫu hay lăng bà Trịnh. Việc chủ trì tế lễ khi khánh thành lăng do đại thần, Tiến sĩ Phan Huy Áng làm chủ tế còn việc phụ trách điều hành việc xây dựng lăng do con trai ông là quan Đốc đồng Thanh Hóa, Tiến sĩ Phan Huy Ích đảm nhiệm.
Phía trước lăng mộ có dựng tượng 12 võ quan tạc bằng đá nguyên khối, đứng nghiêm trang, kính cẩn thành hai hàng. Đầu tượng đội mũ tròn, mình mặc giáp trụ dài có viền nhiều lớp, chân đi giày chiến kiểu hia cao đường bệ, một tay cầm kiếm, tay còn lại đặt trước ngực như nguyện bảo vệ sự yên giấc của bà Hoa Dung. Ngoài ra, còn hai bức tượng phỗng đá, tóc búi quả đào, mắt lồi, mũi dô, miệng rộng làm những người hầu cận.
Trải qua binh biến thời gian dài miếu thờ sụp đổ đến khoảng năm 1986 lăng của Thánh bà lại bị đào trộm, lấy đi mất các đồ tùy táng quý giá, dân làng đã cải táng và đưa vào quách mới rồi chôn cất xây dựng lại, hiện vẫn còn cỗ áo quan của bà bằng gỗ sơn màu đỏ để bên cạnh miếu thờ, lại có cây si cổ thụ già bám khắp xung quanh như bao bọc bảo vệ ngôi miếu nhỏ....